Tuesday, June 16, 2009

ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΠΕΡΙ ΔΟΥΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η δουλεία ανατολικού τύπου. Είναι η αρχαιότερη και ίσχυσε από την 4η-3η χιλιετία π.Χ. στην Αίγυπτο και Μεσοποταμία. Βάση της ήταν η αγροτική οικονομία. Μεγάλες μάζες δούλων χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή ναών, ανακτόρων και άλλων μεγάλων οικοδομημάτων (πυραμίδες, αρδευτικά έργα κ.ά.). Στην αρχαία Ελλάδα των κλασικών χρόνων οι δούλοι δεν είχαν πολιτικά ούτε κανένα άλλο δικαίωμα. Τους πουλούσαν και τους αγόραζαν όπως τα ζώα. Δούλευαν στην αγροτική οικονομία, στη βιοτεχνία και σε όλους τους κλάδους της παραγωγής, αποτελώντας την κύρια παραγωγική δύναμη. Έτσι, η εργασία κατάντησε να θεωρείται βάναυση απασχόληση (η χειρωνακτική) και όσοι ελεύθεροι ήταν αναγκασμένοι , από τη φτώχεια, να εργάζονται χειρωνακτικά, ονομάζονταν περιφρονητικά βάναυσοι. Ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη είχε η δουλεία στη ρωμαϊκή εποχή, όπου η οικονομία τροφοδοτούνταν με πολυπληθείς μάζες δούλων, που τους αποκτούσαν με τους συνεχείς κατακτητικούς πολέμους. Η δουλεία θεωρήθηκε «φυσική κατάσταση» ακόμη και από τα μεγαλύτερα πνεύματα της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης. Ήταν αδύνατο να σκεφτούν αλλιώς ακόμη και ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, αφού δεν είχαν στην εποχή τους κανένα παράδειγμα κοινωνίας χωρίς δούλους. Λόγοι συμπάθειας προς τους δούλους σπάνια εκφράστηκαν, π.χ. από το ρήτορα Αλκιδάμαντα «ουδένα δούλον η φύσις πεποίηκε» (Κανένας δε γεννήθηκε δούλος). Στους πρώτους αιώνες της ιστορικής περιόδου στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες, δούλοι γίνονταν και οι φτωχοί ελεύθεροι πολίτες, όταν δεν πλήρωναν τα χρέη τους. Στην Αθήνα αυτό καταργήθηκε από το Σόλωνα, που με νόμο απαγόρευσε το «επί τοις σώμασι δανείζεσθαι». Έτσι στην Ελλάδα, αν εξαιρέσουμε τους απογόνους των παλιών δούλων (π.χ. τους είλωτες της Σπάρτης κ.ά.), που ήταν υποταγμένοι στις ελληνικές φυλές, δούλοι γίνονται πια μόνο οι «βάρβαροι», τους οποίους είτε τους αγοράζουν στις αγορές είτε τους προμηθεύονται με τον πόλεμο (αιχμάλωτοι). Οι Έλληνες αιχμάλωτοι Ελλήνων, δε γίνονταν συνήθως δούλοι, αλλά εξαγοράζονταν. Σύμφωνα με αρχαίες πηγές, οι Αθηναίοι είχαν ο καθένας από ένα μέχρι 50 δούλους (ο Ιππόνικος είχε 600 και ο Νικίας 1.000 δούλους μόνο στα μεταλλεία). Η Αθήνα με την Αττική είχε τον 4ο αι. π.Χ. 21.000 ελεύθερους, 10.000 μέτοικους και 400.000 δούλους.
Οί Δούλοι στήν αρχαία Ελλάδα επληρώνοντο, αποκτούσαν περιουσία, είχαν σημαντικές θέσεις στήν κρατική μηχανή καί μπορούσαν νά κληρονομήσουν μεγάλα ποσά. Όταν λέμε Δούλος στήν αρχαία Ελλάδα ομιλούμε γιά : Δμώς καί Δμωίς, όπως λέγονταν τότε οί Δούλοι, καί πού σημαίνει άνθρωπος τού σπιτιού. Καμία σχέση φυσικά μέ τόν δούλο καί τήν μορφή πού είχε στήν Ρώμη, στήν Ασία, στήν Δυτική Ευρώπη καί κατόπιν στήν Αμερική. Ό Δούλος στήν Ελλάδα ήταν μέρος τής οικογενείας, κάτι σάν μία κατωτέρα τύπου υιοθεσία. Στόν Όμηρο τέτοιο παράδειγμα είναι ή Ευρύκλεια, ή παραμάνα τού Οδυσσέως πού πρώτη τόν αναγνώρισε καί γενικά ό τρόπος συμπεριφοράς τού Οδυσσέως έναντι αυτής. Επίσης ή Αντίκλεια, κόρη τού Αυτόλυκου, γυναίκα τού Λαέρτη καί μητέρα τού Οδυσσέως, ανατρέφει τόν «δούλο» Εύμαιο μαζί μέ τό παιδί της σάν νά ήταν καί αυτός υιός της. Μάλιστα ό «δούλος» Εύμαιος βοήθησε τόν Οδυσσέα στήν εξόντωση τών μνηστήρων, από αγάπη πρός αυτόν καί όχι από συμφέρον. Όταν ή Αντίκλεια πεθαίνει ή Πηνελόπη αναλαμβάνει τήν προστασία τού Ευμαίου. Ή Πηνελόπη επίσης παίρνει κοντά τής καί μεγαλώνει τήν κόρη τού Δόλιου πού ήταν καί αυτός δούλος. Ό Όμηρος μάς δείχνει επίσης τόν «δούλο» Εύμαιο νά ζή μόνος, σέ ιδιοκτησία πού τού έχουν παραχωρήσει, μέ πλήρη ανεξαρτησία καί ελευθερία. Τρώει ότι θέλει, έχει ρούχα, έχει πέτρινο σπίτι μέ εστία καί μπορεί νά φιλοξενήση όποιον θέλη. Επίσης έχει όπλα καί τά έχει στό σπίτι του.Ό δούλος λοιπόν αυτός στήν Μυκηναϊκή εποχή, δέν έχει καμία σχέση μέ αυτό πού λένε οί δυτικοί δούλοι καί αυτοί εδίδαξαν. Τούς δούλους τούς έλεγαν οικέτες από τήν λέξη οίκος, ό άνθρωπος δηλαδή άνθρωποι τού οίκου, τού σπιτιού. Οί δούλοι συμμετείχαν σέ εορτές θρησκευτικές, όπως τά Ανθεστήρια ακόμα καί στά Ελευσίνια μυστήρια. Μάλιστα είχαν τόν τίτλο ομόφαγοι επειδή κάθονταν στό ίδιο τραπέζι μέ τούς κυρίους των καί έτρωγαν τό ίδιο φαγητό. Στήν δέ Επίδαυρο ό ναός τής Αθηνάς ανήκε σέ δούλους. Ό φόνος ενός δούλου, ετιμωρείτο όπως καί ό φόνος ενός πολίτου. Από τόν Σόλωνα καί μετά, ετιμωρείτο μάλιστα καί ή κακομεταχείρησή του. Ποιές όμως ήταν οί επιδόσεις τών δούλων : Πρώτον υπήρχον πολλοί δούλοι πρακτικοί ιατροί, πού μάθαιναν τήν τέχνη από τούς μεγάλους καί φημισμένους αρχαίους Ελληνες ιατρούς, μέ τούς οποίους εσυναναστρέφοντο, μέ αποτέλεσμα νά αυξηθή τόσο πολύ ό αριθμός των, πού ό Δομετιανός ό Βασιλεύς τών Ρωμαίων τόν 1μχ αιώνα, απαγορεύει νά εκπαιδεύονται άλλοι. Ό Έρμιππος γράφει ένα βιβλίο τόν 2ον μχ αιώνα γιά τούς δούλους πού διέπρεψαν στά γράμματα, καί πού από δούλοι έγιναν φιλόσοφοι : Ό Επίκτητος ό στωικός 1ος μχ, ό Φαίδων ό μαθητής τού Σωκράτους, ό Μένιππος ό κυνικός πού ό κύριος του λεγόταν Βάτων καί καταγόταν από τόν Πόντο. Ό Μένιππος έγραψε 13 βιβλία. Επίσης ό Βίων ό Βορυσθενίτης, κυνικός ό οποίος κληρονόμησε από τόν κύριό του καί ρήτορα τήν περιουσία του καί κατόπιν επήγε στήν Αθήνα όπου σπούδασε καί έγινε ό γνωστός μεγάλος φιλόσοφος. Τά δέ επαγγέλαματα πού ασκούσαν οί δούλοι ήταν πολλά : μεταλλουργοί, σιδηρουργοί, φαρμακοποιοί, κατασκευαστές μουσικών οργάνων, μάγειροι, γεωργοί, έμποροι, υποδηματοποιοί, επιχρυσωτές, ακόμα καί κρατικοί υπάλληλοι, όπως γραμματείς δικαστηρίων κ.α.
Οί κρατικοί δούλοι χωρίζονταν σέ δύο κατηγορίες, στούς εργάτες καί στούς υπαλλήλους. Κατοικούν όπου θέλουν, έχουν σπίτι δικό των καί περιουσία. Οί μάλιστα αστυνόμοι ήσαν δούλοι καί όπως αστυνόμευαν τούς πολίτες αστυνόμευαν καί τούς δικαστές. Τά όργανα τής δικαιωσύνης, όπως οί κλητήρες, ακόμα καί οί φύλακες όλων τών αρχείων τής πόλεως ήσαν δούλοι. Πώς όμως αποκτούσαν τούς δούλους ; Οί περισσότεροι ήσαν αιχμάλωτοι πού δέν πλήρωσαν οί ηττημένοι λύτρα (στά πλαίσια εθνικής αμύνης) γιά νά τούς ελευθερωθούν. Επίσης πολλοί ζήτούσαν οικειοθελώς νά γίνουν δούλοι, πράγμα σύνηθες στήν κλασσική επόχη (από βαρβάρους) ώστε νά ωφεληθούν από τήν συναναστροφή των μέ τούς σοφούς Έλληνες, νά σπουδάσουν κοντά σέ αυτούς τά παιδιά των, καί νά ζήσουν μία καλλίτερη ζωή δουλεύοντας στά σπίτια Ελλήνων, παρά νά κινδυνεύουν καί νά πεινούν στίς βαρβαρικές υπανάπτυκτες περιοχές. Κοντά στούς Έλληνες μάθαιναν επαγγέλματα, καί οί κύριοί ήταν υποχρεωτικό νά μαθαίνουν τέχνες στούς δούλους καί νά σπουδάζουν τά παιδιά των. Υπήρχαν καί οί δούλοι πού προέρχονταν από δάνεια τά οποία δέν μπορούσαν νά επιστρέψουν. Γνωστή κατηγορία δούλων ήσαν οί «χωρίς οικούντες», οί οποίοι ζούσαν καί εργάζονταν ελεύθερα, πληρώνοντας μία αποζημίωση στούς κυρίους των. Τά κέρδη τά κράταγαν αυτοί καί μπορούσαν νά δημιουργήσουν οικογένεια σέ δικό τους σπίτι. Παράδειγμα αυτών τών δούλων ήτο ό Φορμίων, ό οποίος διοικούσε τήν τράπεζα τού κυρίου του, καί όταν εκείνος πέθανε κληρονόμησε τήν περιουσία καί τήν τράπεζα τού κυρίου του τόν 4ον αί.πχ. Αυτά βέβαια τά κέρδισε δικαστικώς από τόν υιό τού κυρίου του καί μέ τήν συνδρομή τού σπουδαίου δικηγόρου Λυσία. Ό Τίμαρχος τόν 4οναί.π.χ.επιτρέπει στούς δούλους του νά συστήσουν δική των επιχείρηση. Οί δούλοι λοιπόν χρησιμοποιούνταν σέ όλες τίς εργασίες όπως καί οί πολίτες, αλλά δέν χρησιμοποιούνταν στόν στρατό. Σέ αντίθεση μέ όλα τά κράτη έως καί σήμερα πού είχαν δούλους, καί πρώτα αυτούς χρησιμοποιούσαν στήν μάχη, θεωρώντας τους κατώτερα όντα πού ή ζωή των δέν είχε τήν ίδια αξία μέ τήν ζωή τήν δική των. Τήν εποχή τού Δημοσθένους τού ρήτορος, εκείνος είχε περιουσία 14 τάλαντα καί ό Πασίων ό δούλος 75-80 τάλαντα. Μόνο ό Δηίφιλος μέ 160 τάλαντα καί ό Επικράτης μέ 600 ξεπερνούν Αυτόν τόν κατα τ’άλλα «δούλο». Ό Πασίων δηλαδή ήταν ό τρίτος πλουσιότερος στήν Αττική μεταξύ τών δούλων καί πολιτών. Γνωστοί δούλοι ήτο οί Φιλόσοφοι Μένιππος καί Επίκτητος. Τό 376πχ μάλιστα επέτυχε νά γίνει πολίτης καί εξόπλισε πέντε πολεμικά πλοία τού Αθηναϊκού στόλου. Οί διαφορές μεταξύ τών δούλων καί τών πολιτών ήσαν στήν ουσία τά πολιτικά δικαιώματα καί ή στράτευση. Κατα τ’άλλα ήσαν ίσοι στούς νόμους, στό δικαίωμα εργασίας καί γενικά στό όλο τρόπο ζωής. Στήν Σπάρτη όταν ό Βασιλέας Κλεομένης αποφάσισε ότι όποιος Είλωτας πληρώσει 5 μνές αργύρου θά γινόταν ελεύθερος, τότε συνέβη τό εξής : εβρέθησαν 6000 Είλωτες πού πλήρωσαν τό τεράστιο ποσό τών 500 ταλάντων καί έγιναν ελεύθεροι πολίτες. Αυτά όμως τά χρήματα πού εβρέθησαν ; Εβρέθησαν διότι οί Είλωτες εργάζονταν καί πληρώνονταν καί φυσικά δέν τούς σκότωναν καί δέν τούς βασάνιζαν όπως επιμένουν νά λέγουν κάποιοι σήμερα. Στήν Κόρινθο ό Περίανδρος απαγόρευσε άλλους δούλους στήν πόλιν, διότι δέν είχαν οί πολίτες εργασίες γιά νά ζήσουν. Στήν Κρήτη καί εξαιτίας τής επιγραφής τής Γόρτυνος μαθαίνουμε πώς οί δούλοι είχαν περιουσία, πληρώνονταν καί πλήρωναν πρόστιμα όπως οί πολίτες. Όσο γιά τήν περίφημη επανάσταση τών δούλων στά μεταλλεία τούς Λαυρίου, είχε νά κάνει μέ τό ότι οί δούλοι λόγω τής αναταραχής πού υπήρχε από τόν Πελοποννησιακό πόλεμο, είχαν μείνει απλήρωτοι.Τό κράτος ήταν διαλύμενο καί επομένος δέν μπορούσε νά ανταπεξέλθη στίς υποχρεώσεις του. Γιαυτό λοιπόν οί εκεί δούλοι αγανάκτησαν πού δέν πληρώνονταν καί έφυγαν. Οί δούλοι είχαν τό δικαίωμα νά ξεκινήσουν μία διαδικασία απελευθερώσεως, μέ τήν συμμετοχή κάποιων συλλόγων. Ή διαδικασία λεγόταν έρανος καί μετά ώς απελεύθεροι πλήρωναν ένα ποσό σέ αυτούς τούς συλλόγους γιά νά απελευθερωθούν αργότερα καί άλλοι δούλοι. Ή απελευθέρωση δηλαδή ήταν επιλογή τού δούλου. Βέβαια σήμερα λέγουν κάποιοι πώς οί δούλοι μέ τήν εργασία των, βοήθησαν τούς Έλληνες νά φτιάξουν αυτά τά σπουδαία έργα τέχνης καί νά δημιουργήσουν τόν κλασσικό πολιτισμό, πού ανώτερος αυτού ποτέ δέν υπήρξε. Ή απάντηση δίδεται από τόν μεγάλο Καστωριάδη: «Ή δουλεία στήν αρχαία Ελλάδα δέν ήταν κάν ικανή συνθήκη γιά νά υπάρχη δημοκρατία καί πολιτισμός. Δουλεία υπήρχε καί στήν Ρώμη καί στήν Ασία, πού είναι όμως ό πολιτισμός καί ή δημοκρατία σέ αυτά τά μέρη ;». Ακόμα καί ό Κάρλος Μάρξ στό Kεφάλαιο λέγει: «ή πραγματική κοινωνικο-οικονομική βάση τής αρχαίας Ελληνικής πολιτείας ήταν ή κοινότητα τών ανεξάρτητων μικροπαραγωγών καί όχι ή δουλεία».
Στήν Αρχαία Ελλάδα δέν υπήρχαν φυλακές ή στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Ό εχθρός λοιπόν δέν ήτο δυνατόν νά αφεθή ελεύθερος. Ή λέξις δουλέμπορος δέν υφίσταται στήν Αρχαία Ελλάδα. Οί Hanson καί Heath στό βιβλίο των «Ποιός σκότωσε τόν Όμηρο» λέγουν : «Οί Αμερικανοί αντίθετα από τούς Έλληνες έθεσαν τούς δούλους εκτός νόμων μόνο καί μόνο γιά νά τούς μεταχειρίζονται άσχημα καί άδικα». Οί Έλληνες λοιπόν ήτο οί μοναδικοί πού είχαν τούς δούλους εντός Νόμων. Ό Πλάτων στούς «Νόμους» λέγει : «οί δούλοι καλή μεταχείρηση πρέπει νά έχουν». Γενικά ζούσαν αρμονικά καί όπως είδαμε στόν Όμηρο τρέχουν νά φιλήσουν τόν Τηλέμαχο όταν γυρνά από τήν Σπάρτη. Ενώ ό Τηλέμαχος τόν δούλο χοιροβοσκό τόν προσφωνεί άττα, δηλαδή Παππούλη. Ή Πηνελόπη τήν Ευρυνόμη τήν καλεί μέ τό όνομα Μαία, δηλαδή σεβαστή μητέρα. Επίσης όλοι οί δούλοι καλούσαν τούς κυρίους των μέ τό όνομά των, λές καί ήτο φίλοι ή συνεργάται. Οί δούλοι στήν Αρχαία Ελλάδα έκανα επαγγέλματα όπως : Θυρωροί. Οδοκαθαρισταί, Μάγειροι, Αστυνόμοι, Παιδαγωγοί, Κλητήρες, Αγρότες, Βοσκοί, ενώ αί γυναίκαι ησχολούντο μέ τά οικιακά. Στήν Ναυμαχία τής Σαλαμίνος οί Αθηναίοι εφρόντισαν διά τήν εξασφάλιση καί σωτηρία τόσο τών οικογενειών των όσο καί τών δούλων. Οί δούλοι αποτελούσαν μέρος τής οικογενείας (Πλούταρχος,Θεμιστοκλής 10). Αντιθέτως στήν Ασία, Ευρώπη καί κατόπιν Αμερική οί κύριοι τών δούλων είχαν δικαιώματα ζωής καί θανάτου επί τών δούλων Roberto Bosi (Ιστορικός), βλέπε Ρώμη όπου δούλος = Res = Πράγμα.
Ό Νόμος επροστάτευε τόν δούλο από βιαιπραγίες. Ό κακομεταχειριζόμενος δούλος μπορούσε νά καταφύγη ώς Ικέτης στούς ιερούς ναούς (Ξενοφών – Δημοσθένης). Οί Δούλοι ήτο Ελεύθεροι ενώπιον τών νόμων (Ευριπίδης, Εκάβη 291). Αριστοτέλης (Οικονομ.1344) περί Ελευθερίας Δούλων. Επιγραφή Γόρτυνος : «Οί Δούλοι μπορούσαν νά έχουν ακίνητη περιουσία». Όρκος Ιπποκράτη «...Εκτός ών πάσης αδικίας ...επί σωμάτων ...ελευθέρων τέ καί δούλων ...». Βουλόδημος 1875 : «Ή κατάστασις τών παρ’Έλλησι δούλων ήν ήττον καταπιεστική καί μάλλον άνετος».
Ο χριστιανισμός πού υποτίθεται ότι κήρυξε την ισότητα των ανθρώπων, τήν εκήρυξε απέναντι στο Θεό, χωρίς να τήν επιβάλει στήν κοσμική ζωή. Έτσι εξακολούθησε (παρά το διάταγμα του Μ. Κωνσταντίνου το 321 ότι «η δουλεία αντίκειται εις την ισότητα των ανθρώπων ην εδίδαξεν ο Κύριος») κατά τήν Βυζαντινή Αυτοκρατορία καί τόν Μεσαίωνα σέ όλα τά χριστιανικά έθνη.
Στα νεότερα χρόνια είχαμε τη νέα μορφή της δουλείας, που συνδέεται με την εκμετάλλευση των αποικιών από τις αναπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες και την αξιοποίηση των απέραντων εδαφών, της Βόρειας Αμερικής κυρίως, με τις βαμβακοφυτείες. Έτσι το δουλεμπόριο πήρε πλατιά έκταση, ιδιαίτερα των μαύρων της Αφρικής, και τα υπολείμματά της επιζούν στα εκατομμύρια των σημερινών μαύρων της Αμερικής.
Η Γαλλική Επανάσταση κήρυξε την κατάργηση της δουλείας. Η Αγγλία την κατάργησε το 1807 και στις αποικίες το 1833, η Γαλλία στις αποικίες της το 1850, η Ρωσία το 1861 και οι ΗΠΑ το 1861-1865, στον εμφύλιο πόλεμο.
Μερικά υπολείμματα δουλείας διατηρήθηκαν μέχρι τις μέρες μας. Στη Σιέρα Λεόνε η δουλεία καταργήθηκε το 1928. Σύμφωνα με τη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, το 1948, η δουλεία και το δουλεμπόριο απαγορεύονται σε όλες τους τις μορφές.
Τέλος, η συμπληρωματική σύμβαση της Γενεύης του 1956 προβλέπει όχι μόνο την κατάργηση της δουλείας και του δουλεμπορίου, αλλά και των θεσμών και εθίμων που συνδέονται με τη δουλεία (υποδούλωση για χρέη, δουλοπαροικία κτλ.), όπως επίσης προβλέπει και τη λήψη μέτρων εναντίον εκείνων που κάνουν ανθρώπους δούλους κ.ά.

2 comments:

  1. Ενδιαφερόν το κείμενο όσο αφορά στις πληροφορίες που παρέχει. Οι τελευταίες είναι απόρροια μελέτης να υποθέσω; Έχω και μια ακόμη απορία: Εφόσον στην Αρχαία Ελλάδα οι δούλοι είχαν σχεδόν τα ίδια δικαιώματα με τους υπόλοιπους Έλληνες γιατί υπήρχε αυτός ο λεκτικός τουλάχιστον διαχωρισμός; Αναστασία

    ReplyDelete
  2. Να απαντήσω εγώ στην Αναστασία , για΄τι αν και οι Ελληνες δεν ήταν ρατσιστές και είχαν πολλούς μη Ελληνες και αν και από αυτούς κάποιοι είχαν γίνει Ελληνες με τον καιρό μας δείχνει ότι για να γίνει κάποιος Ελληνας ήθελε χρόνο για΄τι έπρεπε να γίνει πολιτισμική αποδοχή πρώτα , πάντως οι δούλοι τότε σε σχέση με τους σημερινούς εργάτες (έλληνες και μη ) αν υπολογίσουμε και τις συνθήκες απο πλευρά ευκολιών πριν 2500 χρόνια σε σχέση με σήμερα είχαν πολλές φορές περισσότερα δικαιώματα και σεβασμό από τους εργοδότες τους από ότι οι σημερινοί , όλα αυτά τα αρνητικά που κατα καιρούς διδασκόμαστε για τους προγόνους μας είναι απο τον μεγάλο εχθρό του ελληνισμού την Ορθοδοξία που επεμβαίνει στην παιδεία μας , εδώ μας έχουν πείσει ότι οι προγονοί μας ήταν ειδωλολάτρες , ποιοί ; οι Ελληνες που εύχονταν πάντα όρθιοι , και ποιοί τους κατηγορούν αυτοί που προσκυνούν είδωλα σε εικόνες 500 φορές την ημέρα , πάντως τα νούμερα του πόσοι ήταν οι πολίτες και πόσοι οι δούλοι έχουν καταρριφθεί , δεν είναι τόσο τεράστια , πάντως σε γενικές γραμμές οι δούλοι ήταν μια κοινωνική τάξη που πολλές φορές έπεφταν σε αυτήν και Ελληνες όταν χρεοκοπούσαν αλλά και ανέβαιναν και έφευγαν από αυτήν πολλοί δούλοι λόγο οικονομικής ή άλλης επιτυχίας

    Σύγχρονο νεοελληνικό μαντείο.
    http://manteio1.blogspot.gr/

    ReplyDelete